و آيهء ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا « 1 » و آيات بسيار ديگرى كه در اين زمينه رسيده است ، تشكل اسلام را بر مبناى وحدت ايمانى و وحدت اجتماعى و تنظيم شؤون مختلف زندگانى ، به روش مستفاد از كتاب و سنت را مىرساند . بنابراين معلوم و مسلم است ، كه عوامل ديگرى ، كثرت و تعدد آرا و انشعابات گروهها و فرق اسلامى را فراهم كرده است ، و در اين مورد حديثى از پيغمبر روايت كرده‌اند كه فرمود : ستفرق امتى على ثلاث و سبعين فرقه ، الناجية منها واحده و الباقون هلكى . قيل : و من الناجيه ؟ قال اهل السنة و الجماعة . قيل : و ما السنة و الجماعة ؟ قال : ما انا عليه اليوم و اصحابى . يعنى زود است كه امت من به هفتاد و سه گروه پراكنده شوند ؛ يكى از آنها رهائى يابنده از مفاسده است ، و ديگران نابود شونده‌اند . پرسيدند رهائى يابندگان كيانند ؟ فرمود مردم سنت و جماعت . پرسيدند سنت و جماعت چيست ؟ فرمود : چيزهائى است كه امروز خودم و يارانم بر آنيم . « 2 » اكنون رئوس مطالبى كه مورد نياز است ، نام مىبريم و مختصرى از مسائل مربوط به آن را يادآورى مىكنيم : الف ) علل پيدايش انشعابات و اختلاف‌نظرها . ب ) مسائل مورد اختلاف كه علم كلام را تشكيل مىدهد . ج ) فرق منشعبه . الف - علل پيدايش انشعابات علل تفرق آراء دو قسم است ؛ علل ابتدائى و علل بعدى . و علل ابتدائى را كه مىتوان سياسى خالص دانست چيزهاى بسيارى است . و چند پيش‌آمد از آنها عمده‌تر است . [ علل ابتدائى ] 1 - مشاجرهء صحابه پيغمبر در مورد قرطاس بدين‌گونه كه عبد اللّه بن عباس مىگويد : هنگامى كه پيغمبر در آخرين بيمارى خود بود و به مرگ او پايان يافت فرمود : ايتونى بدواة و قرطاس اكتب لكم كتابا لا تضلوا « 3 » بعدى فقال عمر : ان رسول اللّه قد غلبه الوجع حسبنا كتاب اللّه و كثر الغيظ فقال النبى ( ص ) قوموا عنى لا ينبغى عندى التنازع .

--> ( 1 ) سورهء حشر آيهء 7 . ( 2 ) اين قسمت از جلد اول ملل و نحل شهرستانى چاپ 1948 قاهره ص 3 گرفته شده است . ( 3 ) لن تضلوا نيز رسيده است .